Ali Çetinkaya
Ali Çetinkaya
Giriş Tarihi : 27-03-2016 19:55

REJİ

1972 yılının ilkbaharıydı

1972 yılının ilkbaharıydı. Adapazarı'nın uzak bir köyünde oturuyorduk. Babamın bir bakkal dükkanı vardı. Sigara da satıyordu. Adapazarı’na birlikte gelmiştik. “Önce dükkanın sigarasını alalım, sonra başka işlerimize bakarız” dedi.

“Nereden alacağız baba” dediğimde, Tekelden  dedi. Dar bir sokağa girdik. Sokağın girişinde Reji Sokak yazan bir levha vardı. Biraz ilerde Tekel binasına vardık. Sigara çuvalını aldık. Babama sordum, “Tekel Sokak değil de neden Reji Sokak levhası var?” Sonra Reji ne demek gibi sorular sordum ama babam tatmin edici bir cevap veremedi.

Sonraları öğrendim ki, Reji Osmanlıyı haraca bağlayan Avrupa'nın tefecileriymiş.

Kırım Savaşı sonunda yaşanan iç ve dış borçlanma sonucunda, ekonomi çökmüş. Osmanlı borçlarını ödeyemeyeceğini açıklayınca, alacaklı devletler “Duyun-u Umumiye” (Genel Borçlar) adında bir teşkilat kurmuşlar. Bunu da Osmanlı’ya kanun çıkartarak teminat altına almışlar.

27 Mayıs 1883 tarihinde Reji, Osmanlı Devleti, Duyun-u Umumiye ve üç bankacılık grubu (Die Österrichische Kredidanstalt- Viyana, Banker S. Bleichröder- Berlin ve Bank-ı Osmanı-i Şahane-İstanbul) arasında yapılan bir sözleşme ile kurulur. Artık vergileri Osmanlı memurları değil, alacaklı ülkelerin kurduğu şirketin Reji memurları toplayacaktır. Böylece Osmanlı Devleti’nin en önemli gelir kaynağı tütün, tuz ve alkolden toplanan vergiler 30 yıl süreyle, alacaklı ülkelerin kurduğu Reji şirketine bırakıldı.

Reji İdaresi kendi memur ve silahlı kolluklarıyla vergi toplamaya başladı. Başka alıcı yoktu. Tütün, tuz ve alkol Reji’nin belirlediği fiyattan Reji’ye satılmak zorundaydı. Üretici kendi yetiştirdiği tütünü kıyıp içemiyordu. Önce Reji’ye satacak, sonra üzerine Reji’nin bandrolü yapıştırılmış şekilde alıp içebilecekti.

Tabi ki bire satıp, ona alıyordu. Bunun dışında yakalananlar olursa ağır cezalar vardı. Hapis, para cezaları adamın ocağını söndürüyordu. Üretici para da kazanamıyor, fakirlik, sefillik artarak devam ediyordu.

Bu kadar ağır cezalara rağmen, kaçakçılık Reji’ye satılan tütünden daha öne geçmişti. Reji’nin yirmi bini bulan kolluk kuvvetleri çok sayıda kaçakçıyı vurarak öldürdüğü, bu sayının yirmi binden fazla olduğu bilinmektedir.

O günkü Osmanlı coğrafyasının her yerinde Reji’nin yaşattığı acı olaylar ile ilgili yüzlerce hikaye vardır. Bunlardan birisi aynen şöyledir:

HATÇEEE!!!

Reji kolluk kuvvetleri, tütün ekilen her yere baskın kontroller yaparlar. Üretici zaten perişan. Kaçak satmasa aç kalacak. Kendi içeceği tütün de var. Tütün kıyarken köyün girişine hakim bir tepeye gözcü koyarlarmış.

Mehmet adında biri, karısı Hatçe’ye sen havanda tütün kıy, ben gözeteyim demiş. Tam gözetleme yerine yeni gelmiş ki Reji kolluk kuvvetleri geliyor. Hatçee!!! diye bağırmış. Korkudan ve heyecandan cümleyi tamamlayamadan kalp durmuş ve ölmüş.

Alkol ve tuz işi de aynı. Tuz cenneti olan memleketimizde kendi tuzumuzu bile Reji’ye satıp, tekrar Reji’den satın alarak kullanmışız. Tabi ki kaçakçılık yine hat safhada. Anadolu’dan Karadeniz kıyılarına katır yükleriyle, oradan Karadeniz Takalarıyla İstanbul’a kaçak götürülüp satılıyordu tuz.

Otuz yıl sürmüş. Tam sözleşme bitmiş ki, Trablusgarb Savaşı ve Balkan Savaşının yarattığı mali zorluklar nedeniyle 15 yıl daha uzatılmış. 45 yıl kanını emdiler milletimizin. Devleti iyi yönetemeyen Padişah ve yöneticileri yüzünden, milletin ne  ayağında çarık kalmış doğru düzgün, ne sırtında kaput.

Okul yok cahillik hat safhada. Yokluk, yoksulluk almış gitmiş başını. Bulaşıcı hastalıklar kırıp geçiyor. Babaannemin on iki çocuğu doğmuş. Dokuz tanesini verdim kara toprağa derdi. Doğan çocukların yarıdan fazlası hastalıktan ölüyor. Doktor yok, hastane yok.

Bir de ardı arkası kesilmeyen savaşlar. Kırım Savaşı, 93 Harbi, Trablusgarp Savaşı, Balkan Harbi, I. Dünya Savaşı, memlekette erkek bırakmamış. Askere gönderdin mi kınalı kuzunu, bil ki on kuzudan dokuzu kurban.

Birisi dur diyene kadar sürmüş bu dram. O Mustafa Kemal Paşa. Samsun’da düşmanın cümlesine kılıcı çektiği gün, umut doğmuş Türk Milleti’ne. 30 Ağustosta Zafer, 9 Eylül’de Yunan İzmir’den denize döküldüğü gün, güzel günlerin habercisiydi. Lozan Antlaşması’nda kaldırıldı Kapitilasyonlar.

1925 yılının 1 Mart’ında Reji Fransız’lardan satın alındı. Tüm hakları ve yükümlülükleri devlete devredildi.

Bir yıl sonra tütün üretimi iki katına çıktı. Halkın geliri de çoğaldı. Artık Reji kolluk kuvvetleri kimseyi öldüremeyecekti. Kendi ürettiği tütünden sigarasını sarıp içebilecekti insanlarımız. Eskisinden daha güzel günler gelmişti. Bu güzel günleri Mustafa Kemal’e borçluyuz.

Reji’yi kuran bankalar daha sonraki yıllarda bir bir battılar.

Hafızalarda yaşanan acılar kaldı..

Ali ÇETİNKAYA

NELER SÖYLENDİ?
@
Ali Çetinkaya

Ali Çetinkaya

DİĞER YAZILARI ŞEHİR-SANAT-KÜLTÜR-TARİH-EDEBİYAT VE SAKARYA 28-06-2020 22:24 VİRÜSLÜ GÜNLERDEN SONRA; DUR BAKALIM NE OLACAK 10-05-2020 14:29 100. YILINDA 23 NİSAN ULUSAL EGEMENLİK VE ÇOCUK BAYRAMI 23-04-2020 18:34 YARINA ÜMİTLE YÜRÜYENLER VE KÖY ENSTİTÜLERİ 18-04-2020 20:39 KORONA VİRÜS... YAŞAMAK AĞIR BASIYOR BENDE 27-03-2020 18:29 TÜRK HALKI BİR GERÇEKLE YÜZLEŞİYOR...ÖĞRENCİ YURTLARI 17-03-2020 22:12 MUSUBET YAKINDR, NASİHAT BOŞUNA… 07-03-2020 04:02 PAROLA. KAZ DAĞI İŞARETİ. DİPSİZ GÖL 06-12-2019 21:38 DENİZCİLİK VE KABOTAJ BAYRAMI 02-07-2018 13:39 MEB’DE HEP AYNI TERANE 13-06-2018 10:23 SELANİK'TE 19 MAYIS 20-05-2018 15:37 ASKIDA KAHVE     17-01-2018 18:56 ASLAN YÜREKLİ CÜCE ALİ ŞAMİL 29-08-2017 21:25 Taraklı’ da Bir Masa... DINGILDAK MASA 01-07-2017 11:43 Adapazarı’nın Düşman İşgalinden Kurtuluşu ve Halit Molla 22-06-2017 01:36 GÜN SAZAK CİNAYETİ 27-05-2017 22:21 19 MAYIS’TAN 9 EYLÜL’E 19-05-2017 21:07 3 MAYIS TÜRKÇÜLÜK GÜNÜ 03-05-2017 07:48 BU SEFER HEP BİRLİKTE 1 MAYIS... 01-05-2017 13:19 Lozan Ve Ali Şefik Özdemir Bey’in Musul Harekatı 06-10-2016 10:26 9 EYLÜL Hasan Tahsin ve Yüzbaşı Şerafettin 09-09-2016 22:51 Viva İzlanda 09-07-2016 22:53 İftar 27-06-2016 01:52 Muhammed Ali 07-06-2016 17:48 Ermeni Soykırımı Kabare Tiyatrosu 2 Haziran’da Almanya’da Seyredildi 05-06-2016 00:22 ÜSMEN 15-05-2016 03:14 Eski Köyden Mahalle Olmaz 22-04-2016 09:48 REJİ’DEN TEKEL’E; TEKEL’DEN NEREYE 04-04-2016 15:31 REJİ 27-03-2016 19:55 İstiklâl Marşımızın Kabulü ve Mehmet Akif 15-03-2016 09:16 Şimdiki Teröristler Çok Şanslı Çok!!! 02-03-2016 00:41 Bay Jones'un Çiftliği 18-02-2016 12:03 Mülaene, Mübahele ve Fasık 10-02-2016 08:23 Avukat Olmak Da Zor İş Be! 01-02-2016 22:01 Anahtar Kelimeler Deniz, Namaz ve Rus 26-01-2016 23:57 İlk Kurşun ve Üç Kılıç 17-01-2016 21:04 Ali Fuat (Cebesoy) Paşa [23 Eylül 1882-10 Ocak 1968] 11-01-2016 08:03 Sonradan Gurme'ler 05-01-2016 21:55 Hoşgeldin 2016 31-12-2015 20:13 Adı Duyulmamış Kahramanlar (3): Nefer Şaban 28-12-2015 12:48 Adı Duyulmamış Kahramanlar (2): Karatepeli Halil 21-12-2015 07:24 Adı Duyulmamış Kahramanlar (1): Mehmet Çavuş 09-12-2015 09:21 Öğretmenler Günü’nün Ardından 28-11-2015 23:28 Çetinkaya İlk Yazısıyla Sitemizde 28-11-2015 23:03
NAMAZ VAKİTLERİ
HAVA DURUMU
Gazete Manşetleri
Yol Durumu
E-GAZETE
ANKET OYLAMA TÜMÜ
Sitemizin yeni halini nasıl buldunuz?
E-Bülten Kayıt
ARŞİV ARAMA